گزارش‌هایی از یک مناظره

بازتاب‌های عربی و غربی مناظره آیت‌الله مرحوم دکتر حائری یزدی و آیت‌الله العظمی جوادی آملی در باب حکومت فقیهان
فارسی

 

 

یکی از مهم‌ترین آثار درباره بحث ولایت فقیه، گفتگوی علمی میان مرحوم آیت‌الله مهدی حائری یزدی و آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی است. شاید بتوان یکی از علمی‌ترین و اساسی‌ترین مباحث علمی حول بحث ولایت فقیه را همین مناظره و مباحثه دانست که در سال 1375 رخ داده است. گفتگویی در فضای علمی و به سبک و سیاق مباحثه عالمان گذشته، که در آن دو دیدگاه کاملا متفاوت در بحث ولایت فقیه عرضه شده است.

هر چند نظریات هر یک از این دو فقیه-فیلسوف به صورت مجزا در مجلات، کتب و پایگاه‌های علمی جهان مورد توجه قرار گرفته است، اما بررسی‌های اسرانیوز نشان می‌دهد که اهمیت این مناظره به محافل علمی جهان به درستی شناسانده نشده و آثار معدودی می‌توان یافت که به این گفتگوی کم‌نظیر علمی پرداخته باشند.

به گزارش گروه رصد علمی اسرانیوز، کتاب "حکومت دینی و اندیشه سیاسی شیعه دوازده امامی: از امام علی(ع) تا پس از [امام] خمینی"[1] که از آثار منتشر شده از سوی انتشارات راتلج امریکا در سال 2014 است به این مناظره اشاراتی دارد. این کتاب، مطالعه‌ای دقیق و نظری درباره امامت و رهبری در اسلام شیعه دوازده امامی ارائه می‌دهد. نویسنده کتاب، در فصل چهارم به بررسی مدل‌های دولت شیعی در زمان غیبت کبری (shii state models during the major occultation) پرداخته و بحث حقوق بشر را مطرح پیش می‌کشد. در ادامه نیز مدخلی با عنوان "مهدی حائری یزدی" ایجاد کرده و به زندگی و نظریات این فیلسوف معاصر پرداخته است.

نویسنده با اشاره به گفتگوی مشهور آقایان حائری یزدی و جوادی آملی در مجله حکومت اسلامی، در ابتدا به اختلاف دیدگاه این دو عالم در مواجهه با بحث ولایت فقیه اشاره کرده و می‌گوید: "مرحوم حائری یزدی از منظر اخلاق عملی (عقل عملی) این موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد. در حالی که آیت‌الله جوادی آملی از منظر فقهی و کلامی (از باب قاعده لطف) موضوع را تحلیل می‌کند". سپس به اشکال آیت‌الله جوادی آملی به مرحوم حائری یزدی اشاره می‌کند که ولایت فقیه از جنس وکالت فقیه از ناحیه مردم نیست تا ایراد گرفته شود که انسان‌ها مسلط بر اموال و ممالک خود بوده و شامل آیه "الناس مسلطون علی اموالهم" هستند و لذا خود باید وکیل و سرپرست خود را انتخاب کنند. بلکه آن را در راستای ولایت حضرت امیرالمومنین(ع) می‌دانند که در واقعه غدیر بیان شده است. حال اگر ولایت امیرالمومنین(ع) را از سنخ وکالت از جانب مردم بدانیم که هیچ، ولی اگر آن را وکالت ندانیم، دیگر نمی‌توان اشکالی به ولایت فقیه گرفت.

در این مقام، نظر مرحوم حائری یزدی در تفکیک میان مقام و جایگاهِ روحانیِ پیامبر(ص) و امامان(ع) در جایگاه رهبری‌شان از جایگاه آنان به عنوان قانونگذار و حاکم مطرح و اشاره می‌شود که مرحوم حائری قائل به این است که رابطه میان خدا و فرد و آن جایگاه والا برای مقام اول یعنی مقام روحانی آنان است و مقام دوم نیاز به این جایگاه خاص ندارد. ایشان از این نکته به این نتیجه می‌رسد که "همه انسان‏ها داراى حكمت نظرى و عملى‏‌اند. آن دو اختصاص به ولى ندارد. چون عقل عملى در همه انسان‏ها وجود بالفعل دارد. ترجيح يك عقل عملى بر ديگران ترجيح بلامرجح است".

دومین اثری که به این مناظره پرداخته، کتاب "ایران معاصر، اقتصاد، جامعه، سیاست"[2] است که به بررسی وقایع عصر حاضر ایران می‌پردازد و انتشارات آکسفورد در سال 2009 آن را منتشر کرده است. نویسنده در قسمت سوم کتاب ضمن بررسی مسائل سیاسی ایران معاصر، از آیت‌الله جوادی آملی به عنوان پرچمدار نظریه ولایت فقیه در مقابل حامیان حکومت لیبرال نام می‌‌برد. وی از آقای جوادی آملی به عنوان کسی که توانست نظریه ولایت فقیه را تا حد اعلای آن گسترش دهد، یاد کرده است. نویسنده در ادامه به بررسی بخشی از استدلال‌های آیت‌الله جوادی در مقابل مرحوم دکتر حائری یزدی می‌پردازد و می‌گوید که آیت‌الله جوادی آملی وکالت حاکم از سوی مردم را که در نظریه مرحوم حائری یزدی بوده است رد می کند و در مقابل آن استدلال‌هایی ارائه می‌دهد.

همچنین "مرکز مطالعات سیاسی موسسه صدرین" نیز به موضوع ولایت فقیه پرداخته و مباحث آیت‌الله جوادی آملی درباره حکومت و ولایت فقیه را به همراه جوابیه دوم مرحوم استاد مهدی حائری یزدی و بازتاب تقابل علمی و مناظره میان این دو استاد بزرگ معاصر را به زبان عربی در پایگاه اینترنتی خود منتشر کرده است.

 

مطلب مرتبط: یادنامه یک مناظره

 

 

[1]Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi‘ism: From Ali to Post-Khomeini

[2]CONTEMPORARY IRAN, Economy, Society, Politics

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی‌های وب و پست الکترونیکی به صورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
Image CAPTCHA

اندیشمندان